چهارشنبه ۷ تیر ۱۳۹۶

لایروبی

مقدمه:

لایروبی عبارت است از استخراج یا جا به جایی خاک یا سنگ در بستر دریا، رودخانه، بنادر و ... به طور معمول فعالیت های لایروبی به دو صورت انجام می شود، لایروبی احداث که برای بار اول انجام می شود و لایروبی به منظور نگهداری که به دو شکل ادواری و منظم است. 

لایروبی

 

 

تاریخچه عملیات لایروبی:

ضرورت لایروبی قنات‌ها جهت دستیابی  به منابع آب شیرین به زمانهای بسیار دور برمی‌گردد. اما ضرورت لایروبی آبراه‌ ها به زمانی می‌رسد که بشر با ساخت شناور اقدام به حمل بار و مسافر در رودخانه‌ها و سواحل نمود. سابقه لایروبی در رودخانه‌هایی مانند نیل، دجله و ایندوس به هزاران سال پیش مربوط می‌شود. ایجاد کانالی بین دو رود دجله و فرات و ایجاد کانال بین رودخانه نیل و دریای سرخ که هر دو به حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد، در مراجع تاریخی آمده است. احداث کانال بین رودخانه نیل و دریای سرخ توسط نیکائو دوم آغاز شد و پس از یکصد سال توسط داریوش پادشاه ایران کامل گردید. این لایروبی‌ها عمدتاً توسط پیاده نظام و اسیران جنگی انجام می‌شده است.لایروبی و افزایش عمق کانال‌ها و رودخانه‌ها برای رفت و آمد بهتر شناورها در ابتدا بوسیله بهم زدن و مخلوط کردن مواد بستر و استفاده از انرژی جریان آب برای حمل مواد صورت می‌گرفته است. در رودخانه ایندوس با نصب ساقه درختان به پشت قایق‌های چوبی، گل و لای بستر با آب رودخانه مخلوط شده و جریان آب آن را به فواصل دور انتقال می‌داد.نخستین سیستم‌های لایروبی از شمع و یک سطل بزرگ تشکیل می‌شد. شمع، شناور را در محلی در آب ثابت نگه می‌داشت و مواد بستر دریا با نیروی انسانی در سطلی بزرگ ریخته شده و سپس سطل به سمت ساحل و یا آبهای عمیق کشیده می‌شد. در قرون وسطی نوع پیشرفته‌تری از این وسیله بنام کیف و قاشق (Bag & spoon)  در هلند ابداع شد. این وسیله به سه اپراتور نیاز داشت. یکی از آنها قاشق را در جای مناسبی در بستر قرار می‌داد و شخص دوم به کمک طنابی قاشق را می‌کشید. شخص سوم نیز هدایت و پایداری شناور را برعهده داشت که این کار را با استفاده از ریسمان انجام می‌داد.شناورهای لایروب به مفهوم واقعی آن در پایان قرن شانزدهم در هلند ساخته شد که به آن آسیاب گل یا لجن (mud mill) می‌گفتند. این لایروب دو چرخ بزرگ داشت که مواد لایروبی شده بوسیله یک تیغه از بستر دریا را بالا می‌آورد و آن را بر روی یک سرسرة ناودانی می‌ریخت. لایروب‌های گراب (چنگک‌دار) ابتدا در ایتالیا ساخته شد.با اختراع موتور بخار توسط جیمزوات در قرن هجدهم میلادی تحولی عظیم در صنعت کشتی‌سازی و همچنین لایروبی رخ داد. در سال ۱۸۶۷ اولین لایروب مکنده با نصب یک تیغه (Harrow) در زیر سینه کشتی و استقرار لوله مکنده در زیر بدنه اختراع شد. این لایروب که در نوع خودکارایی بالایی داشت در لایروبی کانال سوئز مورد استفاده قرار گرفت. پس از آن در طول قرن نوزدهم و بیستم میلادی انواع لایروب‌ها از نوع مکنده، بُرنده و کِشنده با استفاده از موتورهای پر قدرت و پمپ‌های سانتریفوژ ابداع شدند که در حال حاضر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

لایروبی در ایران:

 لایروبی در ایران به مفهوم جدید آن سابقه زیادی ندارد. قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، سازمان بنادر و دریانوردی برای لایروبی بنادر غالباً از توان و تخصص شرکتهای خارجی بهره می‌گرفت. در قرارداد الجزایر (۱۹۷۰) که جهت رفع اختلاف ایران و عراق در دوران رژیم گذشته بر سر مالکیت اروندرود به امضا رسید. دولت ایران به دلیل نداشتن ناوگان لایروبی، حق لایروبی اروند را به مدت ۵ سال به عراق واگذار کرد و همزمان سازمان بنادر و دریانوردی را موظف به تجهیز ناوگان لایروبی خود نمود. ناوگان لایروبی ایران بتدریج در طول چهاردهه گذشته ایجاد گردید. مشخصات لایروب‌های اداره کل بنادر و دریانوردی بندر امام خمینی (ره)  در جدول ذیل آمده است. لازم به ذکر است که وزارت جهاد سازندگی (جهاد کشاورزی فعلی) نیز مستقلاً چند فروند لایروب از نوع کاترساکش خریداری نمود تا کار لایروبی آبراه بهمنشیر را بانجام رساند.

اهداف لایروبی:

لایروبی اهدافی را در پی دارد که به اختصار شامل عمیق کردن رودخانه ها و یا دریاچه ها و یا حوضچه بنادر ، پر کردن گودی ها در زیر آب یا خشکی ، جایگزینی مواد با کیفیت خوب و مناسب به جای مواد ضعیف در زیر آب.مثلا در ساختمان و ابنیه برای فوندانسیون و احیاء با مواد مناسب و مهمتر از همه توسعه محیط زیست ، استخراج مواد تمیز و قرار دادن روی مواد آلوده به عنوان لایه پوشاننده از آلاینده ها استفاده می شود. زیستگاه هایی وجود دارند که به منظور استخراج و قرار دادن ، مناسب و مساعدتر از زیستگاه هایی مانند زمین های در معرض جزر و مد مداوم کنار ساحل هستند.در بسیاری از نقاط جهان شن و ماسه و لای حاصل از لایروبی ، در آبادسازی و ترمیم نواحی احداث ساحل جزایر مصنوعی و یا ساخت موج شکن ، مورد استفاده قرار می گیرد.

 

انواع لایروبی:

نوع اول به صورت لنگری می باشد که در این حالت شناور لایروب در نقطه مناسب لنگر انداخته و به وسیله لوله کانال هایی به عمق ۲۰ متر و قطر ۷۵ متر حفر می کند. پس با استفاده از نیروی مکش (ساکشن) شن و ماسه و لای وارد لایروب می شود.

 اما در نوع دوم که لایروب کششی است شن و ریگ های اضافی و لای به بستر دریا برگشت می یابد. در مجموع آن چه حائز اهمیت است برای به حداقل رساندن اثرات زیان آور زیست محیطی و نیز به منظور دستیابی به بیشترین کارایی و بازده در عملیات لایروبی ، توجه به پارامترهای زیست محیطی تا حد زیادی موثر می باشد. باید عملیات لایروبی که گستردگی زیادی در منطقه دارد و تاثیرات زیست محیطی متفاوت نظیر خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی و فیزیولوژیکی را دارد، بررسی شود.

لایروبی1

 

مزایای لایروبی:

یکی از مزایای مهم لایروبی افزایش مواد مغذی آب در طی پاشیده شدن آب بر سطح دریا است که موجب افزایش فیتوپلانکتون ها و رشد جلبک ها می شود.

مورد دوم طی انجام عملیات لایروبی در بنادر، علی الخصوص بنادر ماهیگیری، لنگرگاه ها و کانال ها ، باعث افزایش غلظت فلزات سنگین به ویژه در لنگرگاه های حمل مواد نفتی ایجاد می شود. فلزات سنگین از جمله کادمیوم و نیکل ، ناشی از بقایای تخلیه مواد نفتی است که جذب رسوبات دانه ریز می شوند و در حین انجام عملیات لایروبی در داخل آب به صورت معلق در می آیند. این مواد با گذشت زمان به وسیله آب رقیق شده و از غلظت آنها کاسته خواهد شد. ماهیت این مواد بسته به محل لایروبی تا حد زیادی متفاوت است.

بخش لایروبی (Dredging) از جمله قسمت های زیر مجموعه اداره حفاظت و ایمنی دریانوردی است که ملزم به رعایت قوانین سازمان بین المللی دریانوردی  IMO  می باشد. 


تاریخ بروزرسانی : ۱ آذر ۱۳۹۵ ۰۸:۵۶