پنج شنبه ۱۰ فروردین ۱۳۹۶

پیشگپیری از آلودگی

معرفی محیط زیست دریایی منطقه

شهرستان چابهار یکی از شهرستانهای جنوبی استان سیستان و بلوچستان است. بندر چابهار در منتهی الیه جنوب شرقی کشور و به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران ، در سواحل دریای عمان و عملاَ در شمال اقیانوس هند درموقعیت جغرافیایی 60 درجه و 37 دقیقه طول شرقی و 25 درجه و 17 دقیقه عرض شمالی در فاصله 756 کیلومتری جنوب زاهدان و 2406 کیلومتری تهران قرار گرفته است. سواحل چابهار به دلایلی مانند وجود منابع غنی طبیعی و اکوسیستم های خاصی نظیر آبسنگ های مرجانی، اکوسیستم های غنی صخره ای و زیستگاه های لاکپشت های دریایی جز مناطق حساس دریایی به حساب می آیند.

ویژگیها منطقه

1- وسعت خلیج حدود 302 کیلو متر مربع

2- جنس بستر از قسمت سواحل شرق خلیج به طرف سواحل غربی به ترتیب ماسه ای ( شنی ) ، ماسه سیلتی ، سیلت ماسه ای و رس

3- جاری بودن رژیم بادهای موسمی شبه قاره هند (مونسون )

4- مینیمم درجه حرارت تقریبی آب 8/19 سانتی گراد در دی ماه

5- ماکزیمم درجه حرارت تقریبی آب 29.8 سانتی گراد در تیر ماه

6- مینیمم میزان اکسیژن تقریبی محلول در آب 7/4 میلی گرم در لیتر در شهریورماه

7- ماکزیمم میزان اکسیژن تقریبی محلول در آب 4/7 میلی گرم در لیتر در اسفند و اردیبهشت ماه

8- مینیمم شوری آب در مجاورت بستر ppt 35/8 در دوره مونسون(تیر ماه )

9- ماکزیمم شوری آب در مجاورت بستر ppt 39/2 بعد از مونسون

10- PH ( قلیاییت ) بین 08/8 الی 42/8

11- جهت جریانهای سطحی دریایی از سمت شرق به غرب

12- زیستگاه موجودات حساس دریایی

13- جهت جریان خلاف عقربه های ساعت

مناطق حساس و دلایل اهمیت:

 

 ردیف


نام فارسی سایت
 


  نام انگلیسی سایت

 اهمیت منطقه
 زیست گاه پرندگان آبزی منطقه تخم ریزی آبزیان منطقه جنگلی ساحلی زیستگاه گونه های با ارزش
1 خور گالک khor galak * * * *
 2 خور کلات khor kalat * - - -
 خور تنگ khor tang * - - -
 4 خورگوردیم-راشدی khor rashedi * * * *
 5 خور پزم khor pozm * * * -
 6 خور کنارک khor konarak * - - -
 7 خور تیس khor tiss * - * -
 8خلیج چابهار  chabahar bay * - - *
 9 سواحل رمین ramin - - - *
 10 خور و خلیج گواتر govatr khor and bay * * * *
 11خور و تالاب با هو  baho wetland khor and bay * * * *

مناطق
پیشگیری از آلودگی نفتی

فرضیات، ملاحظات قانونی، کنوانسیونی، بازدیدها

منابع آلودگی نفتی در دریا

• مواد نفتی از منابع مختلف وارد دریا می گردد. بیشترین منابع آلودگی چاههای نفت ، دکل ها ، سکوهای بهره برداری نفت می باشد.

• از 6 میلیون تن نفتی که سالانه وارد دریا می شود تنها 000/500 تن مربوط به سوانح دریایی می باشد. منابع هیدروکربنهای نفتی که موجب آلودگی آب دریا می گردند را می توان به صورت زیر دسته بندی نمود :

• عملیات حفاری و استخراج نفت در نزدیکی آبهای ساحلی

• عملیات کشتیها ، شامل شستشو و تمیز کردن کف مخازن ، تخلیه آب توازن، آب خن و روغن سوخته

• حوادث مربوط به نفت کش ها

• پالایشگاههای ساحلی و کارخانه های پتروشیمی

• تخلیه زبانهای شهری و صنعتی در نزدیکی سواحل

• مناطق تفریحی قایقرانی

• چشمه های طبیعی

• رسوبات گرد و غبار

قوانین و بسترهای حقوقی مرتبط با آلودگی فعالیتهای بندری در ایران

تعریف آلودگی

• ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب 28/3/1353 و اصلاحیه 24/8/1384 آلوده ساختن محیط زیست را چنین تعریف کرده است:

منظور از آلوده ساختن محیط زیست عبارتست از پخش و یا آمیختن مواد خارجی به آب یا هوا یا زمین به میزانی که کیفیت فیزیکی یا شیمیایی یا بیولوژیکی آنرا به طوریکه زیان آور به حال انسان یا سایر موجودات زنده و یا گیاهان و یا آثار و ابنیه باشد تغییر دهد. ذکر این نکته ضروری است که تعاریف متعددی برای آلودگی در سطوح مختلف علمی و حقوقی در دنیا وجود دارد ولی باید توجه داشت که درهر کشوری تنها تعاریفی مورد استفاده قرار می گیرد که واجد وجاهت قانونی بوده ضمانت اجرایی و حقوقی داشته باشد از همین رو در این بخش به قانون کشور جمهوری اسلامی ایران در این زمینه اشاره می گردد.

تعاریف مرتبط با آلودگی آب آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب مصوب18/2/1373

• آلودگی آب: عبارتست از تغییر در مواد معلق و یا تغییر در درجه حرارت و دیگر خواص فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی آب در حدی که آنرا برای مصرفی که برای آن مقرر است مضر یا غیر مفید سازد. • مواد آلوده کننده آب: هر نوع مواد و یا عوامل فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی که باعث آلودگی آب شود یا به آلودگی آن بیافزاید. • فاضلاب: هر نوع ماده مایع زائد حاصل از فعالیتهای صنعتی یا کشاورزی و دامداری یا شهری، بیمارستانی و آزمایشگاهی و خانگی که به آب یا خاک تخلیه گردد.

قانون حفاظت دریا و رودخانه های مرزی ازآلودگی با مواد نفتی مصوب 4/11/1354:

• طبق ماده 1 اصلاحیه این قانون، منظور از دریای سرزمینی به دریای ساحلی موضوع ماده 3 قانون اصلاح قانون تعیین حدود آبهای ساحلی و منطقه نظارت مصوب 22 فروردین 1338 می باشد.

• بر اساس ماده 2 این قانون آلوده کردن رودخانه های مرزی و آبهای داخلی و دریایی سرزمین ایران به نفت یا هر نوع مخلوط نفتی خواه توسط کشتی ها و خواه توسط سکوهای حفاری یا جزایر مصنوعی واقع در خشکی یا دریا ممنوع است و جرایم آن مشخص شده است.

• در این قانون، منظور از آلوده کردن تخلیه یا نشت نفت یا هر گونه مخلوط نفتی در آبهای مشمول این قانون است. نفت اعم است ازنفت خام یا تصفیه شده حوزه به تنهایی و یا بصورت آمیخته با فضولات و رسوبات آنها و مخلوط نفتی هر گونه مخلوطی است که دارای نفت می باشد.

• طبق ماده 13 در صورتیکه در مقررات این قانون موجب توجه هر گونه خسارتی به بندرها و دریابارها یا سایر تاسیسات ساحلی ایران شود و یا خساراتی به آبزیان و منابع طبیعی وارد آورد دادگاه مسئولین را به پرداخت خسارت وارده محکوم خواهد نمود.

• طبق ماده 4 این قانون پس از وقوع هر یک از موارد زیر باید وقایع مشروح بر حسب تاریخ، ساعت، نام بندر یا بن دریا عرض و طول جغرافیایی و دفتر ثبت نفت درج شود.

الف- آبگیری درمخازن به منظورحفظ توازن و همچنین تخلیه آن

ب- شستشوی مخازن نفت

ج- ته نشین شدن آب از نفت در مخازن گنداب و تخلیه آب آن به دریا

د- تخلیه فضولات نفتی از مخازن گنداب و یا از سایر مخازن یا سقفهای دیگر کشتی

ه- فرار نفت بر اثر بروز حادثه، موارد استثنایی و یا اتفاقی دیگر

• طبق موارد 5، 8، 11، 12، 15 و 19 و دیگر مواد این قانون وظایف سازمان بنادر و کشتیرانی، وزارت راه و ترابری، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمانهای مربوط دیگر در این خصوص تهیه شده است.

کنـوانسیون منطقه¬ای کـویت جهـت همکاری دربـاره حمایت و توسعه محیط زیست دریایی و نواحی ساحلی در برابر آلودگی

یک کنوانسیون منطقه¬ای می¬باشد که بین دولت¬های بحرین، جمهوری اسلامی ایران، عراق، کویت، عمان، قطر، عربستان و امارات متحد عربی به امضاء رسیده است. آلودگی محیط زیست دریایی منطقه مشترک بین کشورهای مذکور توسط نفت و یا سایر مواد مضر و یا سمی ناشی از فعالیت-های انسان در خشکی و یا در دریا به¬خصوص از طریق تخلیه بی¬رویه و بدون نظارت این مواد و ایجاد خطر روزافزون برای حیات دریایی و شیلات و سلامت انسان و استفاده¬های تفریحی از سواحل و سایر تسهیلات رفاهی می¬نماید. توسعه باید به¬نحوی صورت گیرد که حتی¬الامکان منابع دریایی و تأسیسات و وسائل رفاهی سواحل حفظ شود و این توسعه به محیط زیست دریایی لطمه وارد نسازد و همچنین سلامت انسان را به خطر نیندازد. در این راستا دولت¬های متعاهد کلیه اقدامات لازم را طبق این کنوانسیون و پروتکل¬های لازم¬ الاجرایی که در آن عضویت دارند برای جلوگیری و یا کاهش آلودگی محیط زیست در منطقه دریایی و مبارزه با آلودگی اتخاذ خواهند نمود. علاوه بر پروتکل همکاری منطقه¬ای جهت مبارزه با آلودگی ناشی از نفت و سایر مواد مضر در موارد اضطراری که همزمان با کنوانسیون جهت امضاء آماده شد، دولت¬ها موظفند در تنظیم و تصویب پروتکل¬های دیگری که متضمن اقدامات و خط¬مشی¬ها و ضوابط مورد توافق برای اجرای کنوانسیون باشد همکاری نمایند.

این کنوانسیون شامل30 ماده و 4 پروتکل می¬باشد که پروتکل¬ها به ترتیب عبارتند از :

• پروتکل همکاری منطقه¬ای برای مبارزه با آلودگی ناشی از نفت و سایر مواد مضر در موارد اضطراری (کویت- 1357)،

• پروتکل راجع¬ به آلودگی دریایی ناشی از اکتشاف و استخراج از فلات قاره (کویت- 1368)،

• پروتکل راجع¬به حمایت محیط زیست دریایی در برابر منابع آلودگی مستقر در خشکی (کویت- 1369)،

• پروتکل کنترل انتقالات برون مرزی مواد زائد خطرناک و دیگر ضایعات در دریا (تهران- 1367)، این کنوانسیون در 24 آوریل 1978 در کویت منعقد شد و در 1 ژوئیه 1979 لازم¬الاجرا گردید و محل دبیرخانه آن به¬صورت سازمان منطقه¬ای حمایت محیط زیست دریایی (راپمی)-کویت می¬باشد و مرجع نگهدارنده اسناد، دولت کویت می¬باشد. در ایران در سال 1358 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است و مرجع ملی کنوانسیون و پروتکل¬های مربوط در ایران سازمان حفاظت محیط زیست می¬باشد.

کنوانسیون بین المللی جلوگیری از آلودگی دریا ناشی از کشتیها مارپلـ 78ـ 1973 (1351 ه . ش)

هدف این کنوانسیون جلوگیری از آلودگی عمدی محیط زیست دریایی و بر طرف سازی کامل آلودگی محیط زیست دریایی ناشی از نفت و دیگر مواد مضر و به حداقل رساندن اتفاقی این مواد است . کنوانسیون بین المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتیها در سال 1973 با برگزاری کنفرانس بین المللی آلودگی دریا توسط IMO از 8 اکتبر تا 2 نوامبر 1973 به تصویب رسید. این کنوانسیون متعاقباً توسط پروتکل 1978 که متن آن با برگزاری کنفرانس بین المللی ایمنی تانکرها و جلوگیری از آلودگی کنفرانس (TSPP) که توسط IMO از تاریخ 6 تا 17 فوریه 1978 ترتیب یافته بود به تصویب رسیده و اصلاح گردید. کنوانسیون اصلاح شده توسط پروتکل تحت عنوان کنوانسیون بین المللی جلوگیری از آلودگی ناشی از کشتیها ، اصلاح شده توسط پروتکل 1978 بطور اختصار مارپل 78/73 شناخته میشود. مقرراتی که در برگیرنده منابع متعدد آلودگی ناشی از کشتی میباشند در 6 ضمیمه و حدود 24 اصلاحیه آمده است. کمیته حفاظت محیط زیست دریایی (MEPC) در آغاز کار خود در سال 1974 به دلیل نیاز تعدادی از مفاد به توضیح و بروز اشکال در اجرای آن در سال 1974 به بررسی تعدادی از مفاد مارپل 78/73 پرداخته است. به منظور رفع این ابهامات و مشکلات به شکل واحد، کمیته موافقت نمود که مناسب است تا تفسیری یکسان و معتبر در بعضی موارد بصورت اصلاحیه هایی نسبت به متن کنوانسیون تهیه گردد.

معرفی ضمیمه های کنوانسیون مارپل :

ضمیمه I : مقررات برای جلوگیری از آلودگی ناشی از نفت (Regulations for the Prevention of Pollution by Oil )

ضمیمه II : مقررات برای کنترل آلودگی توسط موتد مایع سمی بصورت فله ( Regulations for the Control of Pollution by Noxious Liquid Substances in Bulk )

ضمیمه III : مقررات برتی جلوگیری از آلودگی توسط مواد مضر بسته بندی شده ( Prevention of Pollution by Harmful Substances Carried by Sea in Packaged )

ضمیمه IV : مقررات برای جلوگیری از آلودگی توسط فاضلاب کشتیها (Prevention of Pollution by Sewage from Ships )

ضمیمه V : مقررات برای جلوگیری از آلودگی توسط زباله کشتیها ( Prevention of Pollution by Garbage from Ships )

ضمیمه VI : مقررات برای جلوگیری از آلودگی هوا ناشی از کشتیها ( Prevention of Air Pollution from Ships (entry into force 19 May 2005) )

تحول در قوانین مارپل:

• اجرا مقررات مواد 14 و 18 بند VI مارپل از تاریخ 19 می 2005 برای کلیه شناورهای بالای 400GT الزامی گردید .

• بر اساس ماده 14 میزان گوگرد نبایستی از میزان 5/4 درصد در سوخت کشتی ها تجاوز نماید در این ماده شناورها ملزم به رعایت الزامات مربوط به کاهش Sox ها می باشند.

• همچنین ماده 18 این قانون درخصوص کیفیت سوخت و روشهای نمونه برداری از آن مطالبی را بیان نموده است.

• میزان 5/1 درصد سولفور در تمامی کشتیهای دریای بالتیک از می سال 2006 مورد استفاده قرار می گیرد و تا به حال فقط قبرس، دانمارک، آلمان، یونان، سوئد و بریتانیای این امر را تایید کردند.

• بر اساس تصمیمات متخذه در اجلاس پنجاه و ششم کمیته حفاظت محیط زیست دریایی سازمان بینالمللی دریانوردی که از تاریخ 18 تا ۲۲ ‬تیرماه در شهر لندن برگزار گردید، منطقه خلیج فارس و دریای عمان به عنوان محدوده ویژه ‬تحت مقررات کنوانسیون ممانعت از آلودگی دریایی MARPOL 73/78 ‬برای حفظ محیط زیست این منطقه قرار گرفتند ‬‬‬‬‬‬‬‬.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

• پس از گذشت ۳۴‬ سال از تصویب کنوانسیون مارپل منطقه خلیج فارس و عمان در کنار مناطق مخصوص و محدود دیگر نقاط جهان مورد شناسایی قرار گرفته ، اما برای اجرای مقررات ویژه این مناطق و اعطای وضعیت و حالت، SPECIAL AREA ( SA ) ‬ دولتهای حاشیه آن باید خود را با مقررات آمده در ضمایم یک و پنج کنوانسیون مورد نظر منطبق میساختند‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

• با فراهم گردیدن شرایط لازم در این کنوانسیون، دولتهای منطقه متشکل از ایران، قطر، بحرین، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و کویت مشترکا طی سند شماره 2/8/56 MEPC ‬از کمیته اصلی IMO موسوم به MEPC که ‬مسئول رسیدگی به درخواستها می¬باشد خواستار اعطای وضعیت، SA شد.

• در کنوانسیون بین المللی ممانعت از آلودگی ناشی از کشتیها 78- ‬ MARPOL73‬دو معیار عمده برای این منظور عبارت است از: ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

• تصویب کنوانسیون مارپل توسط دولت کشورهای حاشیه خلیج فارس

• فراهم نمودن تسهیلات دریافت مواد زاید، پسماندههای نفتی مخلوط با آب، ضایعات و فضولات کشتی در بنادر منطقه.


تاریخ بروزرسانی : ۱ آذر ۱۳۹۵ ۱۳:۰۳