مانور دریایی مقابله با مواد خطرناک و سمی در بندر چابهار برگزار شد وزیر راه و شهرسازی اعلام کرد: رکورد کم سابقه جابجایی بار در بندر شهیدبهشتی چابهار در سال ۹۷/ انتقال کالاهای اساسی سهم استان های شرقی کشور از طریق بندر چابهار/ انجام شش سال فعالیت شبانه روزی برای احداث بندر چابهار دریافت قسط اول ۳۰۰ میلیارد تومانی برای خط آهن چابهار- زاهدان تا چند روز آینده/ خط آهن چابهار- زاهدان تا سال ۱۴۰۰ افتتاح می شود نقش کلیدی بندر چابهار در تامین کالاهای اساسی استان های شرقی/جایگاه ویژه بزرگترین بندر اقیانوسی کشور در رونق سواحل مکران/تبدیل سواحل مکران به قطب جهانی در گرو توجه به حمل نقل دریایی و ترافیک بار تبادل کالایی بندر چابهار با 10 کشور در 11 ماه گذشته/عدم محدودیت سرمایه گذاری و فعالیت کشورهای مختلف در بندر چابهار ضرورت احیا و توسعه صنعت لنج سازی در سیستان و بلوچستان/لزوم راه اندازی مسافرت های دریایی بین بندر چابهار با بنادر داخلی و خارجی/ جاده های پرترافیک استان در اولویت 2 بانده شدن پیام تبریک مدیرکل بنادر و‌ دریانوردی سیستان و بلوچستان به مناسبت روز دانشجو افتتاح 2.5 کیلومتر جاده دسترسی بندر شهید بهشتی با حضور وزیر راه بندر چابهار؛ در ردیف بنادر تراز برتر/راه اندازی خط مسافری دریایی چابهار – مسقط از پایان آذر ماه/ وجود مدرن ترین ترمینال مسافری دریایی کشور در بندر چابهار کسب رتبه برتر توسط بنادر و دریانوردی سیستان و بلوچستان در اجلاس استانی نماز
لنگرگاه لنج‌ها در قلب دریانوردی سنتی
کنگ؛ بندر سندبادهای ایرانی مهدی ده دار

 

       شاید امروز نام بندر کنگ برای بسیاری از ایرانیان ناآشنا باشد اما این بندر در تاریخ دریانوردی ایران آن قدر نقش پررنگی دارد که هرگز از یاد نخواهد رفت. کنگ در کرانه‌های خلیج فارس در استان هرمزگان واقع شده است؛ بندری در پنج کیلومتری شرق بندر لنگه که با بندرعباس به عنوان مرکز این استان کمتر از سه ساعت فاصله دارد. این بندر هم‌تراز با بندر تاریخی لافت در جزیره عجایب هفتگانه خلیج فارس، در لنج‌رانی و لنج‌سازی شهره آفاق است. تاریخ دقیق تأسیس شهر کنگ مثل بیشتر شهرهای باستانی سواحل جنوب ایران مشخص نیست اما منابع تاریخی تا 1800 سال قدمت برایش گمانه زنی کرده‌اند و معتقدند که طی این قرون چهار بار کاملاً ویران شده و دوباره از نو شهری نوبنیاد بر شانه‌های این بندر تاریخی بنا شده است. شکوفایی اقتصادی این بندر به دوره تسلط پرتغالی‌ها بر خلیج فارس بازمی‌گردد که به دلیل رونق تجارت به ویژه صید و تجارت مروارید اهمیت بازرگانی فراوانی داشته و تجار انگلیسی، هلندی و دیگر اقوام اروپایی در آن بناهای مسکونی، انبارها و تجارت‌خانه هایی برپا کرده بودند.   

            طی دهه‌های اخیربیشتر اهالی بومی بندر کنگ به دلیل  رکود رونق اقتصادی این بندر، به دیگر شهرهای ساحلی خلیج فارس همچون بندرعباس، لنگه و جزیره قشم مهاجرت کرده‌اند؛ به گونه‌ای که خانه‌های خالی از سکنه آن در امتداد ساحل دریا بی‌شباهت به دکور یک فیلم تاریخی نیست اما با تمام این تفاسیر، قلب دریانوردی سنتی خلیج فارس در این بندر همچنان می‌طپد. بندر کنگ در سواحل شمالی خلیج فارس از جمله انگشت شمار بنادر دارای قدمت تاریخی است که بافت سنتی و معماری بادگیر خانه‌های ساحل‌نشینان تا اندازه‌ای حفظ شده و دولت در تلاش است تا از ویران‌شدن کامل آن همچون محله های قدیمی بندر بوشهر و دیگر بنادر تاریخی جنوب جلوگیری کند.

            به گواه منابع تاریخی، ایرانی‌ها نخستین فاتحان دریا بوده‌اند. آنان با شناورها و کشتی‌های دست‌ساز خود بر آب‌های خروشان و نیلگون دریاها و اقیانوس‌ها، چیره  و مسلط شدند و در امور دریانوردی، بازرگانی و جنگاوری دریایی صاحب اعتبار شدند. افتخارآفرینی‌های دریانوردان ایرانی در عهد باستان(دوره حکومت هخامنشیان و ساسانیان) تا بدانجا بود که در کتب تاریخ آن دوره ایرانیان شهره جهان بودند. دانش و مهارت ایرانیان از سفر بر پهنه دریاها، به گونه‌ای چشمان مردمان ساکن امپراتوری‌های باستانی اروپا را خیره کرده بود که شاعران یونان باستان در اشعارشان دریانوردان ایرانی را به عنوان قهرمانان دلاور دریا توصیف کرده‌اند. حتی افلاطون در کتاب «جمهوریت» از مهارت دریانوردان جنوب ایران روایت نموده و نام ناخدایان ایرانی را نیز در کتاب خود ذکر کرده است. از قرن سوم پس از اسلام به بعد، گسترش روابط سرزمین‌های اسلامی با ایرانیان منجر به پرورش دریانوردان مجربی شد. اطلاعاتی که از اسناد تاریخی به ما رسیده، بیانگر این موضوع است که اکثر دریانوردان آن روز ایران زمین ساکنان بنادر پررونق جنوب ایران از جمله سیراف بوده‌اند. در کنار این اسامی، نام «شهاب الدین احمد بن ماجد جُلفاری» به چشم می‌خورد که با استناد به تحقیقات یکی از پژوهشگران معاصر، از اهالی بندر کنگ بوده است. از این دریانورد ایرانی به عنوان راهنمای «واسکودو گاما» دریانورد پرتغالی سخن به میان آمده که حتی دارای تألیفات بسیاری در زمینه دریانوردی نیز ‌می‌باشد. جلفاری در نوشته‌هایش خود را «چهارمین دریانورد ماهر» ایران پس از سه دریانورد دیگر در عصر و زمانه خویش دانسته است.

 

            لَنج یا کشتی‌های غیرفلزی قدیمی در میان مردمان بندرکنگ آن قدر ارج و قرب دارد که هر کدام را به نامی می‌شناسند و چون عضوی از خانواده گرامی می‌دارند. نام‌هایی همچون بَغَله، بَطیل، بَلم، بَگاره، بوم، تَرتَری، سَماک، زاروقه، جالبوت، مَنجی، غنچه، سَمبوک، شوعی، غُراب، عامِله، ماشوه و کوتی از جمله اسامی لنج‌هایی‌‌ است که هر کدام شکل و شمایل و کاربرد خاص خود را بر پهنه دریای پارس دارند. لنج‌سازی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین صنایع دستی جنوب ایران است که سابقه آن به قرون دور می‌رسد؛ تا به ‌آنجا که پیشینه صنعت لنج‌سازی و لنج‌رانی ایرانیان در خلیج‌فارس به همت جمعی از روزنامه‌نگاران و محققین ایرانی در مجامع بین‌المللی مطرح شد و سرانجام در سال 2011 میلادی، سازمان یونسکو این میراث ناملموس بشری را به نام صنعت بومی ایرانیان ثبت جهانی کرد. لَنج‌ها را مردمان دریای پارس برای سفرهای دریایی، تجارت، ماهیگیری و صید مروارید می‌ساختند و تارو پود آن‌ها را با کمترین ابزار دستی و با چوب‌هایی که از آفریقا می‌آوردند، شکل می‌دادند. در روزگاری که خبری از جی پی اس، رادار و تجهیزات مدرن امروزی ناوبری در کشتی‌ها نبود، دریانوردان بندر کنگ این شناورهای دریایی را با توجه به موقعیت خورشید، ماه و ستاره‌ها و همچنین با استفاده از عرض و طول جغرافیایی و همین طور عمق آب و پیش بینی های هواشناسی به حرکت درمی‌آوردند. بر همین اساس، کار لنج‌رانی آن قدر پیچیدگی داشت که خبره‌شدن در آن کار هر کسی نبود. ساختن لنج در قدیم با ریتم‌های موسیقی خاص و حرکات موزون محلی همراه بود که ناخدایان و جاشوها این سرودها را در حال کارکردن به صورت دسته جمعی می‌خواندند. مهم ترین لنج‌هایی که در کارگاه‌های لنج‌سازی بندر کنگ ساخته می‌شد، از نوع جالبوت، سنبوک، بوم و پاکستانی بود که تقاضای ساخت نوع پاکستانی آن بیشتر است. امروزه ساخت لنج‌های چوبی به سبک و سیاق گذشته رونق پیشین خود را ندارد و با ظهور شناورهای بزرگ وکوچک از جنس فایبرگلاس، ساخت لنج‌های قدیمی تا حدودی منسوخ شده است.

            افسانه‌ها و باورهای عامیانه سالیان دور، هنوز در سواحل و جزایر هرمزگان نفس می‌کشند و آیین‌های چندهزار ساله همچنان پابرجاست؛ از«بابا دریا» تا «زار» و از «هوزار» تا «نوروزصیاد» همه و همه حکایت از یک چیز دارند. هم‌زیستی آدمیان با دریا. دریا در این خطه از سرزمین‌های جنوبی حرف اول و آخر را می‌زند. قرن‌هاست که مهم‌ترین منبع معاش مردمان هرمزگان از صید و تجارت بر پهنه فیروزه‌ای آب‌های خلیج فارس و دریای عمان تأمین می‌شود و این وابستگی را در آیین‌ و مراسم سنتی آنها می‌توان دید. نمونه‌اش آیین «رزیف» است؛ اجرایی موسیقایی که به نوعی سرود کار بوده و برگرفته از حرکات و آواها در زمان پاروزدن و کار با بادبان‌ها در کشتی‌های قدیمی(لَنج) محسوب می‌شود. این مراسم به صورت دسته جمعی و با سرودی خاص اجرا می شود وگویی راوی قصه‌های مشترک آدمیان ساحل‌نشین و جزیرتی با دریاست و رازهای رمزگشایی نشده فراوان دارد. گروه رزیف بندرلنگه از جمله گروه‌های شناخته شده موسیقی آیینی در ایران است که در جشنواره‌های مختلف فرهنگی و هنری از جمله جشنواره معتبر موسیقی فجر توانست حضور درخشانی داشته باشد.

            راه اندازی نخستین موزه دریایی غیردولتی ایران نیز از دیگر جاذبه‌هایی است که طی سال‌های اخیر، گروه‌های زیادی از فرهنگ‌دوستان و گردشگران داخلی و خارجی را روانه این شهر  هرمزگان نموده و حضور بازدیدکنندگان، تا حدودی این بندر را از انزوا خارج کرده است. موزه مردم‌شناسی و دریانوردی بندرکنگ به همت جمعی از افراد خیر، ناخداها و جاشوهای این بندر حدود سه سال و نیم پیش در شرایطی تأسیس شد که میراث دریانوردان شهر سندبادهای ایرانی اندک اندک می‌رفت که به فراموشی سپرده ‌شود. در این موزه وسایل و نقشه هایی که ناخداها و جاشوها در زمان دریانوردی از آنها استفاده می‌کردند، به معرض نمایش درآمده است. سنگ بنای این موزه، نوروز سال 90 با یک دهل و لباس ناخدا از سوی یکی از دریانوردان این بندر به نام «علی بحری» گذاشته شد. این حرکت مورد استقبال شهرداری، شورا و همچنین مردم و سایردریانوردان قرار گرفت و اشیای قدیمی از انبارها و پستوها و طاقچه‌های خانه‌ها بیرون آورده شده و با اعتماد به او سپرده شد. حال پس از گذشت بیش از سه سال از آن زمان، دو قلم یادگاری پدری، به بیش از یک‌هزار قلم انواع وسایل دریانوردی رسیده که هر کدام روایتگر گوشه‌ای از تاریخ دریانوردی ایران زمین است و با دیدن برخی از آنها جز حیرت نمی‌توان واکنش دیگری داشت. نقشه‌ها، قدیمی‌ترین وسایل موزه هستند که هنوز هم در لوله‌های برنجی محافظت می‌شوند. جلیقه نجات شیشه‌ای موجود در این موزه همان قدر مایه شگفتی بازدید‌کنندگان را فراهم می‌آورد که دیدن وسیله‌ای عجیب و غریب برای یافتن مسیر دریانوردی که طی قرن‌ها، کار جی پی اس‌های مدرن امروزی را انجام می‌داده و موقعیت دقیق لَنج را در پهنه وسیع دریاها و اقیانوس‌ها مشخص می‌کرده است.

            بیست و هشت سال پیش ناصر تقوایی کارگردان نام آشنای معاصر ایران که خود نیز اصالتاً جنوبی است، گوشه‌هایی از سبک زندگی و بافت چشم نواز معماری در این بندر را بر پرده نقره‌ای سینما روایت کرد که بارها نیز این فیلم سینمایی در شبکه‌های مختلف ملی و بین‌المللی بازپخش شد؛ «ناخدا خورشید»، روایتگر دست وپازدن ناخدای یک دستی در بندر کنگ (با بازی چشمگیر داریوش ارجمند) است که سرمایه و زندگی‌اش را از دست داده و می‌خواهد با آخرین محموله‌ای که لنجش می‌برد، نان بخور و نمیری را برای زن و بچه‌هایش به ارمغان آورد. فیلم ناخدا خورشید پس از گذشت حدود سه دهه با ثبت تصاویری ماندگار از کسب و کار دریانوردان سنتی، لنج‌ها و معماری بادگیری خانه‌های مردمان این سرزمین به یکی از اسناد به جامانده از سبک زندگی مردمان حاشیه شمالی خلیج فارس تبدیل شده است. زیرا به‌سان سایر شهرهای تاریخی سرزمین ایران، چهره اصیل در این شهر نیز با معماری‌های بی‌هویت جدید در حال دگرگونی است. بندری که قرن‌ها پیش، پای دریانوردانش از سواحل چین، شبه قاره هند و بنادر قاره آفریقا نیز فراتر رفته بود، به حال و روزی افتاده که برای معرفی بیشتر به نسل امروز ایرانیان، فقط باید با نام ناخدا خورشید یادآوری‌اش کرد تا در طوفان حوادث دوباره فراموشش نکنند. کنگ برای مردمان امروز سرزمین ایران یادآور ناخدایی غیور با یک دست خستگی‌ناپذیر است که سه دهه پیش با هنر افسونگر یک سینماگر جنوبی در پس‌زمینه لنج و بادگیرهای شهری باستانی، در خیال همگان زاده ومعرفی شد و مدتی بعد نیز به خاطرات پیوست .

 

 

 

۹ مهر ۱۳۹۳ ۱۶:۰۵
کد خبر : ۳۰,۰۸۱

نظرات بینندگان

تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید