ارتقای ارتباطات دریایی کشور در گرو تکمیل و اجرای طرح جامع/ روند مثبت پیشرفت پروژه های زیرساختی بندر چابهار ایجاد مناطق آزاد به منظور حمایت و پشتیبانی از فعالیت های بنادر است/ ضرورت ایجاد مسیرهای ریلی به منظور دسترسی هرچه بهتر به بندر چابهار توسعه بندر چابهار، پیشانی توسعه سواحل مکران/اتصال بندر چابهار به خطوط ریلی در طرح جامع لحاظ شده است اولویت ایجاد مزیت و جاذبه اقتصادی با رویکرد زنجیره حمل و نقل در بندر چابهار / پروژه های زیربنایی در بندر شهید بهشتی به سرعت تکمیل شود/ تعمیرات اساسی و استانداردسازی انبارها به سرعت و قدرت آغاز عملیات اجرایی بلندترین برج کنترل ترافیک دریایی بنادر در بندر چابهار/ بهره بر داری از ایستگاه جزر و مد سنجی و هواشناسی بندر شهید بهشتی/ استقرار تجهیزات ناوبری و الکترونیکی در برج کنترل ترافیک دریایی بندر چابهار ضرورت تعامل بیشتر هند برای عبور از چالش های همکاری در بندر چابهار ارسال سومین محموله ترانزیتی کشور افغانستان/ محصولات استان کرمان از طریق بندر چابهار صادر شد بندر چابهار؛ قابلیت پذیرش کشتی های سایز بزرگ را دارد/ بندر چابهار با برخورداری از تجهیزات مدرن و پیشرفته، پاسخگوی خطوط لاینری است‌ اشتغال 1050 نفر در شرکت های سرمایه گذاری و عمرانی بندر چابهار هیچ نیرویی در حوزه بهداشت و درمان بندر چابهار جذب نشده است
توسعه گردشگری دریایی پس از انقلاب؛ از ایده تا اجرا
به تماشای آب‌های سپید

 شعار سال 1397 سازمان بنادر و دریانوردی، توجه و توسعه‌ی گردشگری دریایی در استان‌های ساحلی بوده است؛ شعاری که نتیجه‌ی خوبی به‌همراه داشت، به‌طوری که بیشتر استان‌های ساحلی در صدر جذب گردشگر قرار گرفتند و رویای تاریخی مسئولان گردشگری کشور ‌که باز شدن پای مردم به استان‌های کمترشناخته‌شده‌ی ساحلی بود محقق شد. اتفاقی که البته تماما زیر نظر این سازمان و بر اساس سیاست‌گذاری‌های کلان کشوری و با هماهنگی میان ارگان‌های ذی‌ربط صورت گرفت. ازآن‌جایی‌که وظایف و ماموریت‌ها در اجرای درست این طرح، میانِ بخش‌های مختلف درون‌سازمانی و برون‌سازمانی توزیع و هماهنگ‌سازی شده این انتظار می‌رفت که نوروز 1397، بنادر و سواحل کشور شاهد موج سفرهای نوروزی باشند؛ اتفاقی که آمارهای این گزارش گواه روی‌دادن آن هستند. با حفظ همین رویه، اکنون نیز توسعه‌ی گردشگری دریایی با تولیت، تهیه و تدوین بسته‌های سرمایه‌گذاری در بنادر، توسط معاونت بندری و اقتصادی و مشارکت سایر معاونت‌های سازمان، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اهداف، در پیش گرفته شده و هم‌چنان نیز در مسیر خود حرکت می‌کند. جایگاه سازمان بنادر و دریانوردی به‌عنوان اهرم اجرایی حاکمیت در بحث بنادر و دریا، همین‌جا خود را نشان می‌دهد. تلاش و هماهنگی چندین‌ماهه‌ی بخش‌های استانی این سازمان با مدیران شهری، اعضای شوراهای شهر و روستا، فعالان اقتصادی و مدنی و... اکنون معنای دیگری به خود گرفته. حرکت مسافران به‌سمت استان‌های پُرآب، نیازمندِ مدیریت قوی، یک‌پارچه و پاسخ‌گو است و به‌نظر می‌رسد این سازمان برای سال‌های آینده هم می‌تواند گزینه قابل‌قبولی در حوزه‌ی پذیرش این مدیریت باشد.

گردشگری دریایی خلیج فارس

باور این واقعیت سخت است اما از سال 2013 به این سو، تلاش جهانیان برای استفاده از ظرفیت‌های گردشگری چندین برابر شده است. براساس آمارهای بانک جهانی، فقط در همین سال میلادی، بیش از 20 میلیون نفر با درآمدی معادل 34 میلیارد دلار در جهان، سفر دریایی داشته‌اند و در این میان استرالیا به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین مقاصد گردشگری دریایی جهان در یک سال توانسته 5/2 میلیارد دلار، از گردشگری دریایی خود درآمد کسب کند، آن هم کشور ـ ‌قاره‌ای که به لحاظ جغرافیایی و اقلیمی از بسیاری از کشورهای مدعیِ صدرنشینی در صنعت گردشگری دریایی کم‌بهره‌تر است. مقایسه وضعیت گردشگری دریایی ایران با کشورهای مدعیِ این حوزه می‌تواند جایگاه واقعی این صنعت و هزار راه نرفته‌ی آن را روشن‌تر کند.

ایران دقیقا به خاطر شرایط جغرافیایی و اقلیمی‌اش، کشوری متفاوت و یک مقصد بالقوه برای گردشگری دریاییِ داخلی و گردش‌گرپذیری در این حوزه است؛ سواحل متنوع و ماسه‌ای، بندرهای تاریخی، جنگل حرا، زیست‌گاه پرندگان و زیست‌گاه گاندو، اسکله‌های تفریحی، لنج‌سواری با لنج‌های خاطره‌دار، وجود جلبک‌های دریایی خاص، دلفین‌ها و لاک‌پشت‌ها و... تنها بخشی از ویژگی‌های اقلیم دریایی ایران است. در کنار این‌ها، وجود چندین جزیره محیط‌زیستی که بعضی از آن‌ها هم‌چون کیش به مدرن‌ترین امکانات گردشگری مجهز شده‌اند و... جغرافیای ایران را برای گردشگری دریایی، گزینه‌ی اولویت‌دار کرده است.

با این همه ایران هنوز از سهم خود در گردشگری دریایی استفاده کامل نکرده است، آن‌هم به‌طور مشخص در حوزه خلیج فارس که رقبای کلاسیک ایران در حوزه گردشگری، برای استقبال بیشتر از مسافران برنامه‌های ویژه‌ای دارند!

کشورهای حوزه خلیج‌فارس با داشتن سهم کمی از دریا (از نظر مسافت نوار ساحلی)، رقیب جدی کشورمان در گردشگری دریایی شده‌اند، به‌طوری‌که امارات طی دوره‌ای هفت ساله (تا سال 2012) توانسته حدود 600 هزار گردشگر دریایی را صرفا از طریق پهلوگرفتنِ کروزهای مسافری پذیرایی کند. کشور عمان نیز با حذف تشریفات دریافت روادید برای گردشگرانی که از طریق دریا وارد خاک این کشور می‌شوند، تسهیلاتی دیپلماتیک فراهم کرده و رقیبی دیگر به شمار می‌رود و در هر ماه، میزبانِ کروزهای قاره‌پیما در بنادر خویش است. این تنها دو نمونه از تلاش رقبای ایران در حوزه‌ی گردشگری دریایی خلیج فارس است که نشان می‌دهد برای رسیدن به شاخص‌های قابل اعتنا، فقط ساخت زیرساخت گردشگری در بنادر ایران کافی نیست.

 

چگونگیِ محاسبه آمار سفرها

درباره‌ی آمار سفرهای دریایی و میزان گردشگران دریایی کشور، سخن‌ها و اقوال فراوان است. گروهی معتقدند که سالانه چیزی حدود 12 میلیون نفر سفر دریایی در ایران صورت می‌گیرد. این آمار درحقیقت بخش‌بندی ساده گردشگری در ایران را نشان می‌دهد و گواهی است بر سهم تازه‌ای که گردشگری دریایی در سبد خانوارهای ایران یافته است. نکته‌ی مهم درباره‌ی این آمار 12 میلیونی، پذیرش این واقعیت است که هم‌چنان نوعِ حمل‌ونقل، مشخص‌کننده جنس گردشگری در چنین آمارهایی است. به عبارت دیگر، برای یافتنِ آمار 12 میلیونی تعداد سفرهای دریایی، آمارِ هر ساله‌ی گردشگران کل کشور را با ضریب‌های از پیش تعیین‌شده به چندین بخشِ ریلی، زمینی، هوایی و دریایی تقسیم‌بندی می‌کنند و طبیعی است که به خاطر گسترده نبودنِ خطوط دریایی، تعداد گردشگران این حوزه بسیار کمتر از گردشگران زمینی، ریلی و هوایی باشد.

 

زیرساخت‌های اندکِ حوزه گردشگری دریایی

تلاش‌های فراوانی برای بهینه‌سازی مقاصد گردشگری و به طبعِ آن، اثرگذاری در کیفیت گردشگری دریایی کشور انجام شده است. این تلاش‌ها که عموما توسط سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان دستگاه متولی این حوزه بوده، متمرکز بر افزایش زیرساخت‌ها و بالابردن سطح ایمنیِ سفر دریایی انجام شده و به نظر می‌رسد از سال 1396 وارد فاز تازه‌ای شده است؛ فازی که بر اساس آن، می‌توان امیدوار بود گردشگری دریایی به یکی از شقوق اصلی گردشگری در کشور بدل شود. آمارهای این سازمان روشن می‌کنند که برای تحول در حوزه گردشگری دریایی، توسعه‌ی سه زیر حوزه در دستور کار است:

الف) آگاهی‌بخشی و فرهنگ‌سازی در حوزه جذب گردشگر در استان‌های ساحلی کشور

ب) افزایش حجم حمل‌ونقل مسافر در حوزه دریایی

ج) افزایش ضریب امنیت سفرهای دریایی

در این فرآیند، پایانه‌های مسافری بنادر کشور هدف اصلی طرح‌های توسعه‌ای هستند. بر این اساس ساماندهی، بازسازی، توسعه و افزایش ظرفیت در پایانه‌های ۱۷ بندر مسافری کشور در دستور کار قرار گرفته است که شامل بنادر شهید ذاکری، شهید حقانی، کیش، لنگه، لافت، شهید باهنر، پُهل، هرمز و بهمن در استان هرمزگان، خرمشهر و آبادان در استان خوزستان، خارک، گناوه و بوشهر در استان بوشهر و ترکمن و گز در استان گلستان و چابهار می‌شود.

توسعه و نوسازی ناوگان مسافربری دریایی از محل وجوه اداره شده با ارائه تسهیلات بانکیِ کم‌بهره و مشارکت و سرمایه‌گذاری بخش غیردولتی از دیگر اولویت‌های این طرح است که با هدف بسط فعالیت‌های حمل‌ونقل و گردشگری دریایی آغاز شده و رسیدن به دو برابر ظرفیت سفر دریایی (یعنی بیش از 24 میلیون نفر مسافر دریایی) را در دستور کار خود دارد. در حوزه‌ی شناورهای مسافربری نیز تصویب اعطا یک‌هزار و 580 میلیارد ریال تسهیلات وجوه اداره شده به بخش غیر دولتی برای ساخت تعداد ۳۹ فروند شامل مسافربری با ظرفیت چهار هزار و 941 صندلی صورت پذیرفته است.

 

همراهی با دستگاه‌های مسئول

تعطیلات بهمن‌ماه امسال و استقبال چشم‌گیر مسافران از شهرهای ساحلی خزر و جزایر خلیج فارس، تداوم صدرنشینی پنج استان ساحلی کشور را در فهرست اصلی‌ترین استان‌های گردشگرپذیر نشان می‌دهد. صدرنشینی پنج استان مازندران، گیلان، بوشهر، هرمزگان و خوزستان در جذب گردشگران داخلی، نشان از این واقعیت دارد که در سبک زندگیِ سفر ایرانی‌ها تغییراتی جدی رخ داده و آن‌ها در حال تغییر مسیر از سمت استان‌های خشک اما دیدنی کشور به سمت سواحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر هستند.

به طور قطع سازمان بنادر و دریانوردی نه می‌تواند و نه وظیفه دارد که خدمات گردشگری ویژه‌ای به مسافران این استان‌ها ارائه کند و طبعا رشد و گسترش زیرساخت‌های گردشگری این پنج استان، جز با حمایت سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی انجام‌شدنی نیست. با این همه بد نیست این پرسش را مطرح کنیم که در شرایط کنونی، تا چه حد سازمان میراث فرهنگی که متولی حوزه گردشگری کشور است، در جریان مسیر مقاصد گردشگری است و برای آن چه تمهیداتی پیش‌بینی کرده است؟

بیگانگی مردم با سفر دریایی، مورد اتفاق همه کارشناسان است اما از طرف دیگر بسیاری معتقدند سازمان‌های مرتبط دیگر مانند گردشگری، سهم خودرو را از توسعه مسافرت دریایی ادا نمی‌کنند. آن‌ها نه‌تنها وارد این مقوله نمی‌شوند بلکه مانع‌تراشی هم کرده یا عموما چندان مایل به حضورِ مثمرثمر نیستند. برای توسعه‌ی مسیرهای مسافربری دریایی، نهادهای مختلفی باید با یکدیگر همکاری کنند. به عنوان نمونه اگر بپذیریم که صنعت هوایی و خطوط ریلی می‌توانند مکمل کشتیرانی باشند، قطعا یک‌پارچه‌سازیِ زنجیره‌ی حمل‌ونقل می‌تواند نتایج درخشانی در حوزه گردشگری دریایی داشته باشد. سواحل آنتالیا و استانبولِ ترکیه نمونه‌ای از این موفقیت است. در بندر استانبول، کشتی‌ها به‌طور دائم پر و خالی می‌شوند اما در ایران بنادر فراوانی با رویکرد گردشگری داریم که یا به درستی تجهیز نشده‌اند و یا از این زیرساخت‌ها استفاده‌ی درستی نمی‌شود؛ چرا که شاهد هماهنگی و همکاری درستِ نهادهای مسئول نیستیم.

 

7+1  استان مستعد برای گردشگری دریایی

پنج‌هزار و 800 کیلومتر نوار ساحلی در شمال و جنوب کشور، ثروتی طبیعی است که کمتر کشوری بهره‌ای از آن دارد، و ایران با داشتن سواحل متنوع و ماسه‌ای، بندرهای تاریخی، جنگل حرا، زیستگاه‌های انواع پرندگان، جانوران، گیاهان، اسکله‌های تفریحی، تجاری و... از بهترین و بیشترین ظرفیت‌های دریایی و ساحلی بهره‌مند است؛ نعمتی که باعث رونق گردشگری دریایی هم شده است، اما هم‌چنان به‌عنوان یک پدیده‌ی نوظهور به این موضوع نگاه می‌شود. گردشگری دریایی در سایر نقاط جهان قدمت فراوانی دارد، اما در ایران این موضوع در صنعت گردشگری، حلقه‌ی مفقوده‌ای ‎است و روزبه‌روز هم بیشتر به‌دست فراموشی سپرده می‌شود.

باوجوداین بسیاری از کشورها با دارابودن ظرفیت‌هایی بسیار کمتر از آن‌چه در ایران نهفته، به این باور رسیده‌اند که از طریق گردشگری دریایی می‌توانند به رونق همه‌جانبه‌ی گردشگری و درنهایت رونق اقتصادی خود دست یابند، اما در ایران هم‌چنان شاهد فرصت‌سوزی در زمینه‌ی صنعت گردشگری دریایی هستیم، به‌طوری‌که ایران از لیست کشورهایی که در این صنعت فعال هستند، حذف شده است. 

به‌باور بسیاری از کارشناسان گردشگری، ایران به‌دلیل دارابودنِ موقعیت‌های خاص جغرافیایی، که از دو سو به مرزهای آبی دسترسی دارد، می‌تواند در زمینه‌ی صنعت گردشگری دریایی به رشد چشمگیری در جهان برسد، به‌ویژه وقتی بدانیم هرساله میلیون‌ها نفر به‌سمت سواحل جنوبی و شمالی مسافرت می‌کنند. همین موضوع می‌تواند زمینه‌سازِ آغاز و گسترش صنعت پُررونق گردشگری دریایی شود. مخصوصا زمانی‌که آمارهای گردشگران چهار استان ساحلی؛ مازندران، هرمزگان، بوشهر و گیلان را می‌بینیم که در صدر جذب گردشگر ایستاده‌اند، این در حالی است که تا همین چند سال پیش استان‌های خراسان رضوی، شیراز و اصفهان مقام‌های نخستِ جذب گردشگر را در اختیار داشتند.

 

به سوی رشد اقتصادی سبز

گردشگری اگر اصلی‌ترین مولفه‌ی توسعه پایدار و سبز امروز دنیا نباشد، جزء یکی از سه مولفه این حوزه به شمار می‌رود. ایران می‌تواند با توجه به قابلیت گسترده دریایی از این ظرفیت بالقوه برای افزایش سطح درآمدهای غیرنفتی خود استفاده کرده و حتی زمینه‌ساز ورود گردشگران خارجی به کشور شود. نکته‌ی مهم اما این‌جاست که برای رسیدن به چنین جایگاهی عزمی ملی لازم است؛ عزمی که از هماهنگی دستگاه‌های مسئول و صرف هزینه برای امور زیرساختی آغاز شده و به مدیریت گردشگران و برنامه‌سازی در حوزه اوقات فراغت ختم می‌شود. سازمان بنادر و دریانوردی به خاطر احاطه‌ای که به مقوله‌ی دریا و بندر دارد می‌تواند یکی از تصمیم‌سازان حوزه گردشگری دریایی باشد، منتهی باید پذیرفت که این توسعه پسکرانه‌ای، نیازمند تمرکز بر طرح‌های آمایشی، ظرفیت‌های استانی و قابلیت‌های دریایی کشور است.

۲۹ بهمن ۱۳۹۷ ۱۱:۱۹
کد خبر : ۴۵,۶۳۱

نظرات بینندگان

تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید