ورود 4 کشتی حامل نهاده های دامی از ابتدای مهرماه امسال در بندر چابهار/ تخلیه و بارگیری کالای اساسی؛ مهم ترین اولویت بندر چابهار/ لزوم توجه دولت به افزایش جریان مبادلات کالایی در چابهار برگزاری جشن هفته وحدت در بندر چابهار ارتقای ارتباطات دریایی کشور در گرو تکمیل و اجرای طرح جامع/ روند مثبت پیشرفت پروژه های زیرساختی بندر چابهار اولین جلسه کمیته مخابرات دریایی بنادر جنوبی کشور در بندر چابهار افزایش 63 درصدی عملیات تخلیه و بارگیری کالا در بندر چابهار نرم مثبت تخلیه و بارگیری کالاهای اساسی در بندر چابهار/بارگیری و خروج 70 درصد کالاهای اساسی تخلیه شده مانور امداد و نجات و اطفای حریق شناورهای سنتی در بندر چابهار برگزار شد پهلوگیری 6 کشتی حامل 340 هزار تن کالای اساسی در بندر چابهار/ خروج روزانه 2500 تن کالا از بندر چابهار برگزاری مانور آمادگی مقابله با آلودگی نفتی در بندر چابهار تسهیلات ویژه به خطوط کشتیرانی و سرمایه‌گذارانی که کالای صادراتی و وارداتی خود را از طریق چابهار عبور دهند/ شناسایی فرصت های سرمایه گذاری در بندر شهید بهشتی چابهار/ عزم خوبی برای رونق چابهار شکل گرفته است
«بندر‌ و‌ دریا» فرصت‌ها و چالش‌های پیش روی واگذاری بنادر کوچک به بخش خصوصی را واکاوی می‌کند
قصّه‌ی‌ یک واگذاری

سازمان بنادر و دریانوردی قصد دارد تعدادی از بنادر کوچک ایران را به بخش خصوصی واگذار کند. بحث درباره‌ی این واگذاری‌ها مدتی است دوباره بر سر زبان‌ها افتاده و حالا مسئولان این سازمان در حال آماده‌سازی فرآیند مورد نیاز برای این گام مهم هستند. براساس آن‌چه متخصصان حوزه‌ی مورد بحث می‌گویند، بنادر کوچک بنادری هستند که امکان پهلودهی شناورهای بین 500 تا یک هزار تنی را دارند. بسیاری از این بنادر در‌حال‌حاضر به موج‌شکن، محوطه‌ی نگهداری کالا و امکانات زیرساختی مجهز هستند. یک بررسی آماری که در سال 1394 انجام‌گرفته نشان می‌‌دهد بنادر کوچک از نظر وزنی حدود 5/7 درصد از کل مبادلات تجاری کشور را به خود اختصاص داده‌اند. از نظر ارزشی نیز این رقم بیش از ۹ درصد بوده است و این یعنی بیش از ۹ درصد از ارزش کل کالاهای تجاری کشور به بنادر کوچک اختصاص دارد. 

بنادر کوچک، تغذیه‌کننده بنادر اصلی

در اواسط سال 1980 میلادی فعالان عرصه‌ی دریایی در جهان برای بهبود شرایط بنادر این کره خاکی دست به دامان مدلی شدند که به مدل «قطب و اقماری» شهرت یافت. براساس این مدل وقتی داریم درباره‌ی بنادر صحبت می‌کنیم، دست کم دو نوع بندر را از نظر می‌گذرانیم؛ اول بنادر اصلی که نقش محوری را در این زمینه ایفا می‌کنند و بعد بنادر دیگری که تغذیه‌کننده‌ی گونه‌ی اصلی به حساب می‌آیند. بر این اساس یک بندر به‌واسطه‌ی موقعیت منطقه‌ای، زیرساخت‌ها و پسکرانه بندر محوری به حساب می‌آید و دیگر بنادر به این هسته‌ی مرکزی کمک می‌کنند.

 

بنادر کوچک و چتر حمایتی دولت

پیش از این سه بندر گناوه، فریدون‌کنار و آستارا از سوی سازمان بنادر و دریانوردی به بخش خصوصی واگذار شده‌اند. این واگذاری‌ها به ترتیب در سال‌های 1384، 1385 و 1387 اتفاق افتاده است. امروز هم براساس آمار ارائه‌شده از سوی سازمان بنادر و دریانوردی نزدیک به 50 بندر کوچک در ایران وجود دارند. از این میان بیش از 30 بندر کوچک که بیشتر آن‌ها در مناطق جنوبی کشور واقع شده‌اند، یا در تملک سازمان بنادر و دریانوردی هستند یا مراحل انتقال مالکیت آن‌ها به تنها بازوی حاکمیتی بنادر در حال انجام است. بسیاری از این بنادر قابلیت واگذاری به بخش خصوصی را دارند و از این رهگذر، طی چند سال اخیر نقش بنادر کوچک در تجارت دریایی کشور بیشتر شده و سرمایه‌گذاری بیشتری در این بنادر در دستور کار قرار گرفته است. بر همین اساس به نظر می‌رسد سهم این بنادر در میزان کالاهای مبادلاتی روز به روز در حال افزایش است. دولت در این میان تصمیم گرفته بنادر کوچک را به بخش خصوصی واگذار کند. هدف از این تصمیم هم البته افزایش سهم و نقش بنادر کوچک در اقتصاد محلی و حمل‌و‌نقل دریایی اعلام شده است. از طرف دیگر صحبت بر سر شیوه‌نامه‌ای است که از سوی دولت تدوین شده، آن هم  به‌منظور سامان‌دهی کالاهای ملوانی.

سازمان بنادر و دریانوردی، گمرک جمهوری اسلامی ایران و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز سه رکن مهمی هستند که برای اجرایی‌کردن این شیوه‌نامه باید دست به کار شوند. بر‌اساس مصوبه‌ی هیئت دولت این شیوه‌نامه لازم‌الاجراست و ۳۱ بندر کوچک در سطح استان‌های جنوبی کشور شناسایی شده‌اند که می‌توانند بر‌اساس همین شیوه‌نامه، رویه‌ی ملوانی و امور اجرایی خود را دنبال کنند. تخفیف 20 درصدی حقوق گمرکی برای فعالیت صاحبان بار در بنادر کوچک یکی دیگر از اقلام تشویقی است که دولت به‌منظور توجه بیشتر به بنادر کوچک به مرحله اجرا گذاشته است. بر این اساس، صاحبان کالایی که تصمیم دارند کالای خود را از طریق شناورهای کوچک به این بنادر منتقل کنند مشمول 20 درصد تخفیف در حقوق گمرکی و ورودی به بنادر کوچک می‌شوند.

 

از ایجاد اشتغال تا شبکه‌سازی در حمل‌ونقل

از جمله نقش‌هایی که بنادر کوچک می‌توانند در سطح شهرستان‌ها داشته باشند، ایجاد اشتغال است که با رونق این بنادر موضوعی دست‌یافتنی است و موجب جلوگیری از مهاجرت بومیان مناطق ساحلی به مناطق مرکزی کشور می‌شود و از نظر راهبردی نیز برای حاکمیت از اهمیت بالایی برخوردار است. آن‌طور که مسئولان سازمان بنادر و دریانوری گفته‌اند، یکی از نکات حائز اهمیت برای این سازمان به‌عنوان مرجع حاکمیتی دریایی کشور، نقش بنادر کوچک در شبکه‌سازی حمل‌و‌نقل دریایی است که از طریق آن‌ها بار از پسکرانه بنادر به بنادر کوچک منتقل می‌شود. به این ترتیب می‌توان ادعا کرد امکان انتقال کالا از طریق این بنادر به بنادر متوسط و سپس به بنادر هاب یا به بنادر خارجی وجود دارد و این شبکه‌سازی موجب کاهش قیمت تمام‌شده‌ی حمل کالا می‌شود و توسعه و رونق اقتصادی را در شهرهای کوچک بندری رقم می‌زند.

 

چند‌منظوره‌بودن، مهم‌ترین جاذبه‌ بنادر

سه استان هرمزگان، بوشهر و خوزستان مرکز واگذاری بنادر کوچک خواهند بود. بنادر هر یک از این استان‌ها جاذبه‌هایی مخصوص به خود را دارند. از سوی دیگر در‌حال‌حاضر مجوز ورود ته‌لنجی در این بنادر به راحتی صادر می‌شود. البته که کسی نمی‌داند این رویه تا چه زمانی ادامه‌دار خواهد بود. درست به همین‌ خاطر سازمان بنادر و دریانوردی سرمایه‌‌گذاری در بخش زیرساختی، احداث و ساخت‌وساز را از قراردادهای واگذاری بنادر به بخش خصوصی خارج کرده تا این بخش موقع در دست‌گرفتن مدیریت بنادر کوچک، با ریسک کمتری مواجه شود. در شرایط فعلی همه بنادر رونق نسبی دارند و درآمدی که از تخلیه، بارگیری و عوارض بندری به دست می‌آید، می‌تواند پاسخگوی هزینه‌ای باشد که بخش خصوصی برای انجام کار راهبری در بنادر متحمل خواهد شد. با‌این‌وجود برخی از صاحب‌نظران معتقدند که تضمینی درباره پایداری این شرایط وجود ندارد. ممکن است بپرسید راهکار کنترل ریسکی که با این وضع به وجود می‌آید کدام است؟ پاسخ را باید در چندمنظوره‌بودن فعالیت بنادر کوچک جست‌وجو کرد. چند‌منظوره‌بودن فعالیت بنادر به این معناست که بنا نیست یک بندر صرفا به واردات اختصاص پیدا کند و بندری دیگر فقط حق حضور در زمینه‌ی صادرات را داشته باشد.  

سوای بحث چابک‌سازیِ دولت که حضور بخش خصوصی یکی از مولفه‌هایش به حساب می‌آید، سازمان بنادر و دریانوردی می‌داند با واگذاری بنادر به بخش خصوصی دیگر بنا نیست تمام همّ و غم خود را صرف تامین نیروی انسانی و تجهیزات مورد نیاز در آن بنادر کند. 

 

پایش‌ها در حال انجام‌اند

سازمان بنادر و دریانوردی به استناد قانون برنامه‌ی ششم توسعه این مجوز را دارد که نسبت به واگذاری بنادر کوچک به بخش خصوصی و غیردولتیِ ذی‌صلاح و دارای مجوز اقدام کند. در این زمینه خبرهای خوبی از گوشه و کنار شنیده می‌شود. به نظر می‌رسد مطالعات لازم برای واگذاری بنادر کوچک به بخش خصوصی و بهترین مدل‌های واگذاری شناسایی شده‌اند. از سوی دیگر مصوبات لازم درون‌سازمانی هم اخذ شده و بناست طی ماه‌های آتی فرآیندهای شناسایی اشخاص حقوقیِ ذی‌صلاح برای سرمایه‌گذاری در بنادر کوچک و افزایش سهم و نقش آن‌ها در اقتصاد محلی و حمل‌و‌نقل دریایی کشور صورت بگیرد. این سازمان همچنین طرح پایش دیگری هم در دستور کار خود قرار داده تا با مراجعه به نظرات کارشناسی بتوان مسائل و مشکلات فنی بنادر کوچک را مرتفع کرد؛ بررسی‌هایی که به استناد آن‌ها می‌توان تشخیص داد کدام بنادر برای واگذاری به بخش خصوصی مناسب است و مسئولیت کدام‌یک از آن‌ها همچنان باید بر عهده‌ی سازمان بنادر و دریانوردی باشد؟

 

چه کسانی می‌توانند پیش‌قدم شوند؟

همان‌طور که اشاره شد، شرایط لازم برای حضور بخش خصوصی به‌عنوان متولی راهبری بنادر کوچک آماده شده است و به‌منظور شفافیت در این واگذاری‌ها، قرار است همه‌ی جوانب امر در نظر گرفته شود. با‌این‌وجود آن‌چه مسلم است، متقاضیان دراختیارگرفتن بنادر کوچک نباید از بخش دولتی باشند. در این زمینه اهلیت سرمایه‌گذاران از جهات مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرد. بناست پس از آن با ارزیابی پارامترهای گوناگون، اداره و راهبری امور بنادر کوچک به ارائه‌کننده‌ی بهترین طرح از نظر میزان سرمایه‌گذاری، میزان درآمدزایی و میزان اشتغال‌زایی و دیگر مولفه‌هایی از جمله عوامل محیط زیستی و اجتماعی واگذار شود.|

۳۰ مهر ۱۳۹۸ ۱۲:۲۸
کد خبر : ۴۸,۳۵۴

نظرات بینندگان

تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید