ثبت رکورد ٢٨ درصدی ترانزیت خارجی در دروازه ملل / واردات ۶۱ هزار تن گندم اهدایی هند به افغانستان از طریق بندر شهید بهشتی چابهار/ ویترین متنوع بزرگترین بندر اقیانوسی کشور در ترانزیت خارجی بهره برداری از پنج پروژه بزرگ عمرانی و تجهیزاتی بندر چابهار تا پایان سال/ پروژه های عمرانی بندر چابهار با بیش از ۴۶۰ میلیارد تومان اعتبار و اشتغال زایی مستقیم 708 نفر در دست اجراست گامی دیگر در مسیر رونق تجارت بندر چابهار/ورود اولین محموله شکر صادراتی هند به افغانستان پیام تبریک مدیر کل بنادر و دریانوردی سیستان و بلوچستان به مناسبت روز کارمند لزوم هم افزایی دستگاه های اجرایی جهت احیای سفرهای دریایی از دروازه ملل/ اشتغال نیروی های بومی در پروژه های عمرانی بندر شهید بهشتی/همت والای بندر چابهار در توسعه زیرساخت ها با عملیات تیم تخصصی بندر چابهار شناور به گل نشسته از ساحل جدا شد پیام تبریک مدیرکل بنادر و دریانوردی سیستان و بلوچستان به مناسبت هفته دولت تداوم انتقال محموله های ترانزیتی گندم اهدایی هند به افغانستان از طریق بندر چابهار/هم افزایی دستگاه های اجرایی استان لازمه پایداری ترانزیت کالا نشست رئیس و اعضای هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت در بندر شهید بهشتی چابهار/ارتقاء دانش فنی مدیران و کارکنان بندر چابهار صادرات اولین محموله سنگ کوپ مرمر از طریق بندر شهید بهشتی چابهار/ استفاده از ظرفیت های استراتژیک بندر چابهار برای صادرات کالای معدنی
نگاهی از بیرون به واگذاریِ مدیریت و راهبری بنادر کوچک به بخش خصوصی
وقتی پای جاده در میان است!

ین روزها واگذاری بنادر کوچک به بخش خصوصی، شکل جدی‌تری به خود گرفته است. این اقدام از آن دسته کارهایی است که به مطالعه و آمایش دقیقی نیاز دارد. صاحب‌نظران این حوزه، از جمله کارشناسان و مدیران سازمان بنادر و دریانوردی، این واگذاری‌ها را از یک‌سو گامی برای رونق اقتصاد محلی و کسب‌وکار بخش خصوصی می‌دانند و از سوی دیگر مسیری برای کاهش هزینه‌هایی که این سازمان تا پیش ‌از این مجبور به پرداخت آن بوده است. از نگاه کارشناسان و فعالان عرصه‌های مختلف که تخصص و تجربه‌شان با بندر و دریا گره خورده، واگذاری بنادر کوچک به بخش خصوصی نیازمند بررسی نکات و پارامترهای گوناگونی است. یکی از آن‌ها مسعود دانشمند، رئیس کانون سراسری انجمن‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران است که وجود جاده برای جابه‌جایی کالا را یکی از ویژگی‌های مهم یک بندر استاندارد می‌داند.. برخورداری بنادر ـ با توجه به کاربری هر کدام ـ از امکاناتی همچون اسکله، موج‌شکن، بارانداز، انبار، سردخانه و... جزء ویژگی‌های یک بندر به معنای واقعی کلمه است. خوب است حالا که واگذاری بنادر کوچک به بخش خصوصی وارد مراحل اجرایی جدی‌تری می‌شود، ببینیم هر یک از این بنادر از نظر سخت‌افزاری قابلیت واگذاری به بخش خصوصی را دارند یا نه.

جای خالی ترانشیپ  

مسعود دانشمند که سابقه‌ی ریاست کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی ایران و ریاست اتاق بازرگانی ایران و امارات را در کارنامه خود دارد و به‌عنوان رئیس کانون سراسری انجمن‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران هم مشغول به کار است، از جمله کسانی است که نگاه دقیقی به مسئله واگذاری بنادر کوچک به بخش خصوصی دارد. دانشمند معتقد است هرچند واگذاری بنادر به بخش خصوصی می‌تواند باعث افزایش بهره‌وری در این حوزه شود، اما تحقق آن معطوف به برخی از رخدادهاست. او در این‌باره می‌گوید: «در صورت واگذاری هر یک از بنادر به بخش خصوصی، این بخش باید با خطوط منظم کانتینری و کشتی‌هایی که می‌خواهند به ایران بیایند، قرارداد ببندد و قول تخفیف‌هایی را به آن‌ها دهد و مثلا کشتی‌ها را در سریع‌ترین حالت ممکن تخلیه یا بارگیری کند. ترانشیپمنت یکی از کارهای درآمدزا در بنادر دنیاست. برخی از کشورها با کاهش هزینه‌ها برای خطوط کشتیرانی، کانتینری و افزایش سرعت تخلیه و بارگیری این شناورها و دادن تخفیف‌های گوناگون به آن‌ها این فرصت را ایجاد می‌کنند تا بنادرشان مرکزی برای تخلیه بار کشورهای همسایه و بارگیری کشتی‌های کوچک برای رساندن آن بارها باشد و از این طریق درآمد زیادی را کسب می‌کنند. بندر جبل‌علی در دوبی یکی از این نمونه‌هاست.» دانشمند در ادامه به فعالیت بندر جبل‌علی هم اشاره می‌کند و می‌گوید: «نزدیک به 90 درصد از بارهایی که به جبل‌علیِ دوبی می‌رود، اصلا مربوط به خود دوبی نیست و قرار است به ایران، عراق یا کویت برود. کشتی بار را آن‌جا پیاده می‌کند و همان بارها دوباره سوار کشتی‌های دیگری می‌شود و به هر کدام از این کشورها فرستاده می‌شود.» 

 

باید خطوط کشتیرانی در بنادر آسوده باشند

یکی از مواردی که می‌تواند برای بنادر کوچک جذابیت ایجاد کند، این است که خطوط کشتیرانی بدانند کارهای مربوط به تحویل‌گرفتن یا تحویل‎دادن بار کشتی‌هایشان در بندر به‌ راحتی انجام می‌شود و حتی می‌توانند از متولیان بندر تخفیف هم بگیرند. رئیس سابق اتاق بازرگانی ایران و امارات هم معتقد است که خطوط کشتیرانی مایل‌اند بدانند هر یک از کشتی‌هایشان چه زمانی پهلو داده می‌شود؟ کالاهایشان کی تخلیه می‌شود؟ هزینه‌هایشان را چطور پرداخت می‌کنند؟ به‌گفته‌ی دانشمند اگر بندر در اختیار بخش خصوصی باشد، خودش همه این امور را با صاحبان کشتی‌ها حل‌وفصل می‌کند اما دولت چون برای خودش تعرفه دارد، نمی‌تواند حتی ریالی از آن تعرفه پایین بیاید. بخش خصوصی اگر با درخواست تخفیف از سوی یک خط کشتیرانی مواجهه شود، با احتساب هزینه‌ها و میزان کاری که ایجاد می‌شود و سودآوری‌اش، گاهی حتی می‌تواند تخفیف بیشتری هم بدهد. در این صورت بندرها می‌توانند رونق بگیرند و کشتی‌ها حتی بار کشورهای دیگر را نیز به ایران می‌آورند. 

 

جاده، مهم‌ترین ابزار بنادر کوچک

وضعیت هر یک از بنادر کوچک کشورمان با هم متفاوت‌ است. برخی از بنادر ظاهرا فقط برای صیادی مناسب‌اند و بعضی دیگر قابلیت کاربری تجاری و بازرگانی دارند، اما جاده یکی از اصلی‌ترین لوازمی است که همه‌ی بنادر ـ چه کوچک و چه بزرگ ـ به آن احتیاج دارند. در میان بنادر کوچک در سواحل جنوبی و شمالی ایران، بنادری هستند که پسکرانه‌‌ی خوبی دارند و به امکانات گوناگون در زمینه‌ی حمل‌ونقل هم نزدیک‌اند اما این ویژگی در همه بنادر کوچک ایران وجود ندارد. این نکته را هم نباید فراموش کرد که تعریف بندر تجاری با بندر صیادی تفاوت دارد. بر این اساس، بنادر کوچکی همچون دیلم، هندیجان و کنارک بیشتر برای صیادی مناسب‌اند. مسعود دانشمند به اهمیت وجود جاده برای فعالیت یک بندر هم اشاره می‌کند: «بندر نوشهر به‌عنوان یک بندر تجاری جاده ندارد. کسانی که قرار است از نوشهر کالا ترخیص کنند، ناچارند از برخی شهرها عبور کنند تا به قائمشهر برسند و از جاده‌ی فیروزکوه راهشان را به جاده‌های مختلف ادامه بدهند. اگر خودرویی برای ترخیص کالا بخواهد تا قائمشهر بیاید، هم بندر فریدون‌کنار را دارد و هم بندر امیرآباد. پس به نظر من بهتر است نوشهر را به‌عنوان بندر گردشگری تعریف کنیم. آن‌جا یک پایگاه قایق‌های تفریحی و کشتی‌های مسافری ایجاد کنیم و اصولا آن بندر را از ورود و خروج کالای تجاری معاف کنیم.»

رئیس کانون سراسری انجمن‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران درباره‌ی بنادر کوچک استان‌های شمالی و جنوبی هم نظرات جالبی دارد. به باور او، شادگان شهری است که کنار رودخانه و تالاب واقع شده، پس اطلاق واژه‌ی بندر به آن درست نیست. این شهر بین جاده‌ی ماهشهر به آبادان و جاده‌ی اهواز به آبادان قرار گرفته و اصولا قابلیت بندربودن ندارد. بندر اروندکنار هم که در گذشته به آن «خسروآباد» می‌گفتند، انتهای جزیره آبادان و تقریبا روبه‌روی فاو در عراق واقع شده است. اگر قرار باشد کالایی را به این بندر کوچک بیاوریم، می‌توانیم آن را به بندر خرمشهر یا از خور موسی به بندر امام‌خمینی(ره) ببریم. این بندر در نقطه‌ای از آب واقع شده که جذر و مد بالایی دارد و زیر سایه‌ی بنادر چوئبده، آبادان، خرمشهر و امام‌خمینی(ره) قرار گرفته است. نه کشتی بزرگی می‌تواند به این بندر بیاید و نه کشتی کوچک، زیرا قرار است بار را بعد از تخلیه در منطقه‌ی تجاری اروند بگذارد که این کار را در همان منطقه‌ی خرمشهر و آبادان هم می‌شود انجام داد.

 

لنگه، پایگاهی میان ایران و قطر 

یکی از بنادری که در جنوب ایران ویژگی‌های یک بندر کامل را دارد، لنگه است. این بندر به دلیل نزدیکیِ جغرافیایی که با برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس دارد، می‌تواند نقش مهمی را به عنوان یک بندر تجاری ایفا کند. به طور مثال، بندر لنگه می‌تواند نقش بنادر استان بوشهر در مقابل بحرین و حتی قطر را مشخصا در ارتباط با کشور قطر ایفا کند. به‌گفته‌ی رئیس کانون سراسری انجمن‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، بندر لنگه جاده دارد و می‌تواند پایگاه مناسبی میان ایران و قطر باشد. بنادر استان بوشهر از قدیم با بحرین در ارتباط بوده‌اند و در سال‌های نه‌چندان دور تمام تبادلات بین ایران و بحرین از طریق بنادر استان بوشهر صورت گرفته است. اگر به نقشه نگاه کنید، بندر لنگه فاصله‌ی کمتری با قطر دارد. بنابراین می‌تواند پایگاهی برای ورود انواع و اقسام کالاها باشد و همچنین صاحبان کالا در آن‌جا سرمایه‌گذاری کنند و با ساخت سردخانه و ترمینال کانتینری بتوانند به‌طور مستقیم در این عرصه فعالیت کنند.

 

بهترین نهاد برای معرفی کارایی بنادر

نزدیکی و دوری بنادر مختلف به معادن، کارخانه‌ها و مراکز تولیدی در شهرهای مختلف یکی از پارامترهایی است که می‌تواند در تعیین نوع بندر اهمیت داشته باشد. ممکن است برخی بنادر برای واردات امکانات خوبی را در اختیار داشته باشند و بتوانند در کوتاه‌ترین زمان و به بهترین شکل انواع بارهای شناورهای گوناگون را در ساحل پیاده کنند اما امکانات لازم برای بارگیری سریع و باکیفیت شناورها را در اختیار نداشته باشند. بعضی از بنادر هم با وجود داشتن همه این امکانات، ممکن است از معادن و کارخانه‌ها فاصله زیادی داشته باشند. بنابراین به نظر می‌رسد تعریف کاربری هر بندر یکی از گام‌هایی است که می‌تواند کار را برای بخش خصوصی و عموم مردم در بهره‌برداری از بنادر کوچک راحت‌تر کند. به قول رئیس سابق کمسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی ایران، همه‌ی بنادر ما باید تعریف داشته باشند. وقتی درباره بندر صحبت می‌کنیم، ماجرای آن با شهری که کنار دریا واقع شده است، فرق می‌کند. بندر باید جاده داشته باشد، باید دارای ترمینال کانتینری باشد، سردخانه داشته باشد و انبارهای مختلف برای بارهای گوناگون در اختیار داشته باشد. استعداد لنج‌سازی، تعمیر و نگهداری لنج، تبدیل‌شدن به پایگاهی برای سوخت‌رسانی و آذوقه به کشتی‌ها هم از مواردی هستند که می‌توانند به توانمندسازی یک بندر کمک کنند. اگر قرار باشد بندر کوچکی مثل خمیر را به بخش خصوصی واگذار کنیم که در مجاورتش کارخانه سیمانِ خمیر وجود دارد، باید بررسی کنیم و ببینیم جاده دارد؟ موج‌شکن دارد؟ دیگر امکاناتی که لازمه‌ی یک بندر است را دارد یا نه؟ انواع عملیات در بندر زیاد است. باید دید هر کدام از بنادر ما استعداد تبدیل‌شدن به کدام نوع را دارند. البته ممکن است افراد و مسئولان محلی هم نظراتی داشته باشند اما بهتر است سازمان بنادر و دریانوردی به‌عنوان نهادی که متولی بنادر است و به آن اشراف کامل دارد، کارشناس دارد و می‌تواند مطالعه علمی و میدانی و مقایسه‌ای بکند، تعیین کند که هر بندر برای چه‌ کاری مناسب است.

 

واگذاری بنادر کوچک و بزرگ به بخش خصوصی

سازمان بنادر و دریانوردی می‌خواهد با حفظ مالکیت و سیاست‌گذاری، راهبری بنادر کوچک را به بخش خصوصی واگذار کند تا هم باعث رونق اقتصاد محلی و فعال‌شدن بخش خصوصی در آن بنادر بشود و هم هزینه‌های خود را کاهش دهد. در این راه، وجوه مختلف واگذاری هر یک از این بنادر در نظر گرفته شده است و به‌حتم پیامد این اتفاق تاثیر مثبتی است که این رویکرد بر اقتصاد محلی مناطقی می‌گذارد که هر کدام از بنادر کوچک در آن واقع شده‌اند. از این رهگذر، مسعود دانشمند اعتقاد دارد بهتر است سازمان بنادر و دریانوردی مجوزی برای اعطای راهبری همه‌ی بنادر اعم از کوچک و بزرگ به بخش خصوصی را از مجلس شورای اسلامی بگیرد. به‌گفته‌ی او سازمان بنادر باید مجوزی از مجلس بگیرد که طی آن راهبری کل بنادر به ‌غیر از بنادر نفتی مثل خارک و عسلویه و به‌‌استثنای بندر شهید رجایی که بندر اصلی کشور به حساب می‌آید را به بخش خصوصی واگذار کند. به‌عقیده‌ی دانشمند واگذاری یعنی این‌که مثلا یک ترمینال بندر رجایی را به بخش خصوصی بدهند و ماهیانه مثلا فلان میلیارد تومان دریافت کنند. کسی هم که به‌عنوان بخش خصوصی این پیمان را می‌گیرد، باید برود و بازاریابی کند تا صاحبان کشتی بتوانند با حداقل قیمت کالاهای خود را در این بندر تخلیه یا بارگیری کنند. |

۳۰ مهر ۱۳۹۸ ۱۲:۵۸
کد خبر : ۴۸,۳۵۸

نظرات بینندگان

تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید